Grzybica pochwy: objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest grzybica pochwy

Drożdżaki są naturalnym elementem mikroflory pochwy i u zdrowej kobiety występują w niewielkiej liczbie, utrzymywane w równowadze przez pałeczki kwasu mlekowego. O zakażeniu mówi się dopiero wtedy, gdy ta równowaga zostanie zaburzona i drożdżaki zaczną się namnażać, wywołując odczyn zapalny w obrębie pochwy i sromu.

Za zdecydowaną większość zakażeń odpowiada Candida albicans. Pozostałe gatunki, określane zbiorczo jako Candida non-albicans, występują rzadziej, ale są mniej wrażliwe na standardowe leczenie i częściej stoją za przypadkami nawrotowymi. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne, ponieważ przesądza o wyborze preparatu i długości terapii, o których rozstrzyga lekarz.

Objawy, które ją wyróżniają

Cechą osiową jest świąd, zwykle bardzo intensywny, nasilający się wieczorem i po ciepłej kąpieli. Towarzyszy mu pieczenie sromu, zaczerwienienie i obrzęk warg sromowych, ból podczas współżycia oraz pieczenie przy oddawaniu moczu wynikające z podrażnienia zewnętrznego, a nie z zakażenia dróg moczowych.

Wydzielina ma wygląd charakterystyczny: jest gęsta, biała, grudkowata, przypominająca zsiadłe mleko lub twaróg, i zwykle nie ma wyraźnego zapachu. To ostatnie jest najprostszym punktem odróżniającym grzybicę od waginozy bakteryjnej, w której wydzielina jest rzadka, szarawa i ma nasilony zapach rybi. Zestawienie wszystkich trzech najczęstszych rozpoznań zawiera wpis o infekcjach intymnych.

Czynniki sprzyjające

Najczęstszym czynnikiem wyzwalającym jest antybiotykoterapia, która niszczy pałeczki kwasu mlekowego i otwiera drogę do namnażania drożdżaków. Podobnie działa niewyrównana cukrzyca, ponieważ podwyższone stężenie glukozy sprzyja wzrostowi grzybów. Ryzyko zwiększają też ciąża, stany obniżonej odporności oraz leczenie glikokortykosteroidami.

Do czynników miejscowych należą obcisła bielizna z materiałów syntetycznych, długie pozostawanie w mokrym stroju kąpielowym, nadmierna higiena z użyciem mydeł i płynów zaburzających naturalne pH oraz irygacje pochwy. Ten ostatni zwyczaj jest szczególnie szkodliwy: wypłukuje prawidłową mikroflorę i sam w sobie bywa przyczyną nawrotów, mimo że pacjentki stosują go w celu poprawy stanu miejscowego.

Dlaczego samoocena bywa myląca

Trafność samodzielnego rozpoznania grzybicy jest niska, a pomyłka jest w tym dziale sytuacją częstą. Pod obrazem świądu i wydzieliny kryją się między innymi waginoza bakteryjna, rzęsistkowica, kontaktowe zapalenie skóry sromu, liszaj twardzinowy oraz zanikowe zapalenie pochwy po menopauzie. Każde z tych rozpoznań wymaga innego postępowania, a część nie odpowiada w ogóle na leki przeciwgrzybicze.

Konsekwencją pomyłki nie jest wyłącznie brak poprawy. Powtarzane bez potrzeby leczenie przeciwgrzybicze sprzyja selekcji gatunków opornych i opóźnia właściwe rozpoznanie. Z tego powodu przy pierwszym epizodzie, przy braku poprawy po zastosowanym leczeniu oraz przy nawrotach właściwą drogą jest badanie ginekologiczne z oceną wydzieliny, a nie kolejna próba leczenia na własną rękę.

Postacie leków i ich kategorie dostępności

Ten dział jest niejednorodny i to najczęstsze źródło nieporozumień. O kategorii przesądza nie sama substancja, lecz jej postać i moc, co dobrze widać w zestawieniu poniżej.

Zestawienie pokazuje pułapkę tego działu: nazwa marki nie przesądza o kategorii, bo linie produktowe obejmują postacie o różnym statusie. Gynoxin w globulkach 600 mg ma kategorię Rp, natomiast Gynoxin Uno oraz Gynoxin Optima kategorię OTC. Podobnie klotrimazol: tabletki dopochwowe 100 mg to Rp, a tabletki 500 mg to sprzedaż odręczna. Aktualną kategorię każdego preparatu można sprawdzić w Rejestrze Produktów Leczniczych, a wystawione dokumenty na Internetowym Koncie Pacjenta.

Serwis nie zapowiada wystawienia dokumentu z góry: lekarz ocenia zasadność leczenia na podstawie opisanych objawów, przebiegu i dotychczasowego postępowania, a dobór preparatu i dawki należy do niego. Zasady rozliczenia sprawy zakończonej odmową opisuje wpis o odmowie i rozliczeniu opłaty; sam dział prowadzi e-recepta.

Nawroty i sytuacje wymagające gabinetu

O grzybicy nawrotowej mówi się przy czterech lub więcej epizodach w ciągu roku. Wymaga ona odrębnego postępowania: identyfikacji gatunku drożdżaka, dłuższego schematu leczenia oraz szukania czynnika podtrzymującego, najczęściej niewyrównanej cukrzycy. Doraźne leczenie kolejnych epizodów w takim układzie nie rozwiązuje problemu.

Bezwzględnie w gabinecie ocenia się pierwszy w życiu epizod, każdy przypadek w ciąży, objawy z gorączką lub bólem podbrzusza oraz brak poprawy po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu. W ciąży część preparatów jest przeciwwskazana, więc dobór leczenia należy wyłącznie do lekarza prowadzącego.