Infekcje intymne: rodzaje, różnicowanie i leczenie

Trzy najczęstsze rozpoznania i czym się różnią

Ten dział obejmuje stany o zupełnie różnym podłożu: grzybicze, bakteryjne i pasożytnicze. Łączy je jedynie lokalizacja i część objawów, natomiast leczenie każdego z nich jest inne. Poniższe zestawienie porządkuje cechy, które w praktyce najczęściej pozwalają skierować podejrzenie we właściwą stronę.

Zestawienie ma charakter orientacyjny i nie zastępuje badania. Obrazy nakładają się na siebie, a u części pacjentek występują dwa zakażenia jednocześnie, co zaciera cechy typowe dla każdego z nich. Najczęstsze z nich opisuje szerzej wpis o grzybicy pochwy.

Waginoza bakteryjna

Nie jest zakażeniem w klasycznym rozumieniu, tylko zaburzeniem równowagi mikroflory: pałeczek kwasu mlekowego ubywa, a ich miejsce zajmują bakterie beztlenowe, przede wszystkim Gardnerella vaginalis. Odczyn zapalny jest niewielki, dlatego świąd bywa znikomy lub w ogóle nie występuje, co odróżnia ten stan od grzybicy.

Dominującą dolegliwością jest zapach, opisywany jako rybi i nasilający się po stosunku oraz w trakcie miesiączki, ponieważ odczyn zasadowy uwalnia lotne aminy. Waginoza nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, ale nieleczona zwiększa ryzyko powikłań położniczych i ułatwia nabycie innych zakażeń. Leczenie opiera się na preparatach metronidazolu i klindamycyny, które należą do kategorii Rp; schemat i dawkę ustala lekarz.

Rzęsistkowica

To jedyne z trzech rozpoznań przenoszone drogą płciową. Wywołuje je pierwotniak Trichomonas vaginalis, a obraz obejmuje obfitą, żółtozieloną, pienistą wydzielinę, pieczenie, ból przy oddawaniu moczu i podczas współżycia. Charakterystyczne jest zaczerwienienie szyjki macicy z drobnymi wybroczynami, opisywane jako szyjka truskawkowa.

Odrębność tego rozpoznania polega na obowiązkowym leczeniu partnera lub partnerów seksualnych, niezależnie od tego, czy mają objawy. U mężczyzn zakażenie przebiega bezobjawowo w większości przypadków, więc leczenie wyłącznie jednej strony prowadzi do ponownego zakażenia. Stosowane preparaty należą do kategorii Rp, a leczenie prowadzi się do czasu potwierdzonego ustąpienia zakażenia u obu stron.

Zapalenie sromu i pochwy o innym tle

Nie każdy świąd i nie każda wydzielina wynikają z zakażenia. Częstą przyczyną jest kontaktowe zapalenie skóry sromu, wywołane substancjami zapachowymi w płynach do higieny, wkładkami higienicznymi, proszkiem do prania lub środkami plemnikobójczymi. Objawy ograniczają się wtedy do sromu, a wydzielina pozostaje prawidłowa.

U kobiet po menopauzie dominującą przyczyną jest zanikowe zapalenie pochwy wynikające z niedoboru estrogenów: błona śluzowa staje się cienka i sucha, łatwo ulega podrażnieniu i pęka. Ten mechanizm opisuje szerzej wpis o menopauzie. Osobną pozycją jest liszaj twardzinowy, dający uporczywy świąd i zbielenie skóry sromu, wymagający rozpoznania w gabinecie i długotrwałego prowadzenia. Wszystkie te stany nie odpowiadają na leki przeciwgrzybicze.

Co obejmuje sprzedaż odręczna, a co wymaga recepty

Kategoria OTC obejmuje preparaty łagodzące i wspomagające oraz część leków miejscowych o niższej mocy. Należą do niej między innymi benzydamina w roztworze dopochwowym (Tantum Rosa), kapsułki dopochwowe z pałeczkami kwasu mlekowego (Lactovaginal), krem z klotrimazolem o stężeniu dziesięciu miligramów na gram oraz klotrimazol w tabletkach dopochwowych o mocy 500 mg.

Kategorię Rp mają preparaty rozstrzygające o wyleczeniu: metronidazol i klindamycyna w waginozie i rzęsistkowicy, flukonazol doustny, dekwalinium (Fluomizin), nystatyna w tabletkach dopochwowych oraz klotrimazol w tabletkach dopochwowych o mocy 100 mg. Kategorie te można zweryfikować w Rejestrze Produktów Leczniczych, a wystawione recepty sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta.

Wniosek praktyczny jest taki, że preparaty ze sprzedaży odręcznej łagodzą objawy, ale nie leczą waginozy ani rzęsistkowicy. Jeśli objawy utrzymują się po kilku dniach ich stosowania, sprawa wymaga oceny lekarskiej, a nie zmiany preparatu na kolejny z tej samej półki. Lekarz oceni zasadność leczenia na podstawie opisu objawów i dotychczasowego postępowania; dział prowadzi e-recepta.

Domowe sposoby: co ma sens, a co szkodzi

Sens ma ograniczenie czynników drażniących: rezygnacja z mydeł zapachowych na rzecz emolientów do higieny intymnej, bawełniana bielizna, unikanie długiego pozostawania w mokrym stroju kąpielowym oraz podcieranie się od przodu do tyłu. Te działania nie leczą zakażenia, ale realnie zmniejszają częstość nawrotów.

Szkodzą natomiast irygacje pochwy, płukanie wodą z sodą, octem lub nadmanganianem potasu oraz stosowanie doustnych probiotyków jako zamiennika leczenia. Osobną kategorią są metody krążące w internecie, jak wprowadzanie do pochwy czosnku, jogurtu czy olejków eterycznych: wywołują podrażnienie, mogą prowadzić do nadkażenia bakteryjnego i opóźniają właściwe rozpoznanie. Nie ma dla nich potwierdzenia w badaniach.

Partner, nawroty i profilaktyka

Zasada dotycząca partnera różni się między rozpoznaniami i to jedna z najważniejszych informacji w tym dziale. Przy rzęsistkowicy leczenie partnera jest obowiązkowe. Przy grzybicy i waginozie rutynowo się go nie prowadzi, chyba że występują objawy albo epizody powtarzają się mimo prawidłowego leczenia.

Przy nawrotach warto szukać czynnika podtrzymującego, a nie powtarzać leczenie doraźne. Najczęstsze to niewyrównana cukrzyca, powtarzana antybiotykoterapia, stosowanie środków plemnikobójczych i przewlekłe drażnienie kosmetykami. U kobiet po menopauzie tłem nawrotów bywa niedobór estrogenów, a wtedy postępowanie jest zupełnie inne niż przeciwzakaźne.

Objawy alarmowe

Pilnej oceny wymagają gorączka, ból podbrzusza, ból podczas ruchów szyjką macicy oraz nieprawidłowe krwawienie towarzyszące wydzielinie. Taki zestaw sugeruje przejście zakażenia do narządów miednicy mniejszej i nie jest już sprawą dla postępowania miejscowego.

Osobno traktuje się każdą infekcję w ciąży oraz brak poprawy po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu. W tych sytuacjach właściwą drogą jest badanie ginekologiczne z oceną wydzieliny, a nie kolejna próba leczenia bez rozpoznania.