Menopauza: wiek, objawy i przebieg przekwitania

Trzy okresy, które trzeba rozróżnić

Potoczne słowo przekwitanie obejmuje w rzeczywistości trzy odrębne pozycje. Różnią się nie tylko nazwą, ale i tym, co w danym okresie wysuwa się na pierwszy plan oraz czy ciąża jest jeszcze możliwa.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. W perimenopauzie objawy bywają najbardziej dokuczliwe, choć miesiączki jeszcze występują, a zabezpieczenie przed ciążą pozostaje potrzebne. W postmenopauzie na pierwszy plan wysuwają się natomiast następstwa długotrwałego niedoboru estrogenów.

Wiek, w którym to następuje

Średni wiek menopauzy w Polsce mieści się w przedziale od czterdziestego dziewiątego do pięćdziesiątego drugiego roku życia. Za zakres typowy przyjmuje się przedział od czterdziestu pięciu do pięćdziesięciu pięciu lat. Perimenopauza rozpoczyna się zwykle kilka lat wcześniej, najczęściej po czterdziestym piątym roku życia, ale u części kobiet pierwsze nieregularności pojawiają się już przed czterdziestką.

Ustanie miesiączkowania przed czterdziestym rokiem życia opisuje się jako przedwczesną niewydolność jajników. To odrębna pozycja, wymagająca diagnostyki i osobnego postępowania, a nie łagodniejsza odmiana menopauzy. Wiek wystąpienia zależy w dużej mierze od czynników rodzinnych, a przyspieszają go między innymi palenie tytoniu, przebyte leczenie onkologiczne i zabiegi w obrębie jajników.

Ile trwa przekwitanie

Objawy naczynioruchowe utrzymują się przeciętnie od czterech do siedmiu lat, licząc od ich początku. U około jednej trzeciej kobiet trwają dłużej niż dekadę, a u niewielkiej części towarzyszą im do końca życia. Zakres jest więc bardzo szeroki i nie da się przewidzieć indywidualnego przebiegu na podstawie samego wieku.

Praktyczną wskazówką jest moment pojawienia się objawów. Kobiety, u których uderzenia gorąca zaczęły się wcześnie, jeszcze przy regularnych miesiączkach, doświadczają ich zwykle dłużej niż te, u których wystąpiły dopiero po ostatnim krwawieniu. Natężenie dolegliwości zmienia się falami i okresowa poprawa nie oznacza, że proces się zakończył.

Objawy naczynioruchowe i pozostałe

Najbardziej charakterystyczne są uderzenia gorąca: nagła fala ciepła obejmująca twarz, szyję i klatkę piersiową, trwająca od kilkudziesięciu sekund do kilku minut, często zakończona zlewnym potem i uczuciem zimna. Ich nocna odmiana, czyli poty nocne, przerywa sen i to ona najczęściej odpowiada za przewlekłe zmęczenie zgłaszane w gabinecie.

Do obrazu dochodzą trudności z zasypianiem i wybudzenia nad ranem, chwiejność nastroju, drażliwość, obniżona tolerancja stresu oraz zgłaszane przez wiele pacjentek problemy z koncentracją i przypominaniem sobie słów. Częste są też bóle stawów, kołatania serca i zmiana rozmieszczenia tkanki tłuszczowej w kierunku okolicy brzucha, przy niezmienionym sposobie odżywiania.

Zmiany, o których mówi się rzadziej

Zespół moczowo-płciowy okresu menopauzy obejmuje suchość pochwy, pieczenie, ból podczas współżycia, nawracające infekcje dróg moczowych i parcia naglące. W odróżnieniu od uderzeń gorąca dolegliwości te nie ustępują samoistnie, tylko narastają z czasem, a mimo to bywają najrzadziej zgłaszane, ponieważ pacjentki uznają je za nieuchronną cechę wieku. Objawy te bywają mylone z zakażeniem, dlatego warto zestawić je z opisem w dziale infekcji intymnych.

Drugą cichą konsekwencją jest przyspieszona utrata masy kostnej. W pierwszych latach po menopauzie ubytek jest najszybszy, a osteoporoza przez długi czas nie daje żadnych objawów i ujawnia się dopiero złamaniem. Z tego powodu ocena ryzyka złamań i badanie densytometryczne wchodzą do standardowego postępowania, niezależnie od tego, czy kobieta odczuwa uderzenia gorąca.

Warianty postępowania

Terapia hormonalna wieku menopauzalnego jest najskuteczniejszą metodą opanowania objawów naczynioruchowych i zespołu moczowo-płciowego. Stosowane w niej preparaty estrogenowe i złożone należą w Polsce do kategorii Rp, czyli są wydawane wyłącznie na receptę: dotyczy to zarówno postaci doustnych, jak Femoston, Activelle, Angeliq czy Estrofem, jak i przezskórnych, na przykład Divigelu, oraz miejscowych, takich jak Ovestin, Vagifem i Intrarosa. Kategorię można sprawdzić w Rejestrze Produktów Leczniczych.

Kwalifikacja opiera się na ocenie korzyści i ryzyka, a nie na samym nasileniu objawów. Lekarz bierze pod uwagę czas od ostatniej miesiączki, przebyte incydenty zakrzepowo-zatorowe, choroby wątroby, nowotwory hormonozależne w wywiadzie oraz migrenę z aurą. Przy przeciwwskazaniach do leczenia hormonalnego rozważa się warianty niehormonalne, dobierane pod dominujący objaw. Dobór preparatu i dawki należy wyłącznie do lekarza.

Serwis nie deklaruje z góry wystawienia recepty. Lekarz ocenia zasadność leczenia po zapoznaniu się z wywiadem i dotychczasową dokumentacją, a rozpoczęcie terapii hormonalnej wymaga zwykle badania w gabinecie. Przedłużenie leczenia już ustalonego przez ginekologa prowadzi dział e-recepty jako sprawę o kontynuację, a zakres potrzebnych informacji opisuje wpis o aktach sprawy o kontynuację.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Bezwzględnym wskazaniem do pilnej konsultacji jest każde krwawienie występujące po roku od ostatniej miesiączki. Nie jest to powrót cyklu i nigdy nie należy go obserwować, ponieważ wymaga wykluczenia zmian w obrębie błony śluzowej macicy. Podobnie traktuje się krwawienia wyjątkowo obfite lub przedłużone w okresie perimenopauzy.

Konsultacji wymagają też objawy uniemożliwiające normalne funkcjonowanie, nawracające infekcje dróg moczowych, ból podczas współżycia oraz utrzymujące się obniżenie nastroju. Regularna kontrola ginekologiczna, badanie cytologiczne i badania obrazowe piersi pozostają obowiązujące niezależnie od tego, czy miesiączki jeszcze występują. Terminy badań przesiewowych sprawdzisz na Internetowym Koncie Pacjenta.